Tussen Iran en de to-do lijst

Een jeugd van samenzijn zonder tijdsdruk

‍‍In de lange zomervakanties die ik als kind doorbracht in mijn vaderland Iran, is de manier van samenzijn met mijn familie mij altijd bijgebleven. Als kind ervoer ik het onbewust, maar vanuit mijn volwassen leven erop terugkijkend, begrijp ik pas wat het betekende.
‍
Het kenmerkte zich doordat we meestal rond het middaguur op familiebezoek gingen. Op de grond aten we samen de belangrijkste warme maaltijd van de dag: de nahar, de lunch. Dit mondde uit in een samenzijn dat langzaam overging naar de avond, waar we nog een keer met z’n allen een lichtere maaltijd deelden, de sham. De uren daartussenin verstrekten zonder agenda. We waren gewoon samen. Sommigen deden een middagdutje, anderen speelden een potje kaarten, weer anderen staarden voor zich uit. Er hoefde niets. We waren er gewoon.

De wereld van mijn opa's tapijtwinkel

Dit speelde zich vaak af in het huis van mijn opa en oma. Mijn opa had een Perzische tapijtwinkel op de begane grond. Soms gingen mijn neefjes, nichtjes en ik naar beneden om te klimmen op de tapijten die opgestapeld lagen in de voorraadkamer. Daarna liepen we de winkel in, waar mijn opa altijd zat op een grote bureaustoel achter zijn stalen bureau, met daaronder een kluis vol pakken geld, want Iran kende zelfs toen al een veel grotere inflatie dan Nederland. Soms deed hij de kluis open en gaf ons wat biljetten, die we verderop in de straat uitgaven aan snoep en chips bij een klein winkeltje.

In de tapijtwinkel zaten ook altijd mensen. Nooit was me helemaal duidelijk wie zij precies waren. Klanten? Mensen uit de buurt? Vrienden van mijn opa? Ze zaten op stoelen langs de muur. Soms een paar uur, soms de hele dag. Ze praatten met elkaar, of ze staarden voor zich uit, de vingers glijdend over een gebedsketting.

De magie van vertraging

Die hele sfeer, het samenzijn thuis, de mensen in de winkel, het had iets vertragends. Op een fijne manier dempte het mijn besef van tijd. Tijd had er een andere dimensie. Er hoefde niets, we waren er gewoon.

Nu besef ik dat ik dit misschien romantiseer vanuit mijn Westerse en volwassen blik. Want in een streng islamitisch regime, waarin vrijheden werden beperkt, was er buiten de muren van het huis ook niet zoveel te doen. In zekere zin moesten we wel samenzijn. En toch, die al dan niet gedwongen vorm van samenzijn herinner ik me als kind als iets magisch.

Leven in Chronis: de druk van de klok

Het doet me nadenken over de vraag wanneer ík hier in Nederland de tijd en het samenzijn op diezelfde manier ervaar. En eigenlijk besef ik dat ik hier vooral leef in wat de oude Grieken Chronos noemden: de kloktijd. Die tijd tikt onverbiddelijk door. Er zijn deadlines, planningen, time-boxen. Als je niet oppast, haalt die tijd je in want hij gaat altijd sneller dan je kunt bijbenen. In deze vorm van tijd meet ik mezelf af aan wat ik in de race tegen de klok voor elkaar krijg. Actie, resultaat, doen en snelheid zijn de sleutelwoorden.

Een glimp van Kairos

Een nieuwe collega stelde onlangs voor om de maandagochtend te beginnen met een wandeling. Ik voelde meteen hoe Chronos zich aandiende: de spanning die opkwam bij het denken aan alle taken die op me lagen te wachten, en hoe het niet kunnen oppakken ervan direct mijn gevoel van eigenwaarde raakte.

Maar in die wandeling konden we verblijven in een andere vorm van tijd: Kairos. Dat is de tijd waarin dingen mogen ontstaan, het moment dat zich aandient zonder dat je het kunt plannen of afdwingen. Een heel andere start van de dag. En toch merk ik dat er onbewust een hiërarchie bestaat waarin Chronos hoger wordt gewaardeerd. Het is immers tastbaar. Je levert iets op. Resultaat. Lekker concreet.

De waarde van er gewoon zijn

Deze blog schrijf in de Kairos tijd die ik mezelf gunde om uit m’n raam te staren, wachtend op iets wat daarin zou ontstaan. Via een nogal ironische omweg, een islamitisch regime dat zijn burgers de straat niet op liet, heeft mijn familie mij iets geleerd waar wij in onze Westerse samenleving, wat mij betreft, nog veel van kunnen leren: dat samenzijn geen activiteit is maar een houding. Dat je, net als de mannen op de stoelen langs de muur van mijn opa’s winkel, soms gewoon ergens kunt zijn, zonder doel, zonder resultaat en dat dat genoeg is. Meer dan genoeg, zelfs.